دیجیتاڵ
گوتەبێژی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان بەی گوت، سکرتێری رێکخراوەکەیان لەگەڵ سەرۆککۆماری ئێران کۆدەبێتەوە. باسی لەوەش کرد، دەبێ ئازادیی کەشتیوانی بۆ تەنگەی هورمز بگەڕێتەوە و شەڕ بووەستێت. سوپاسییش دەکات بۆ رووماڵەکانی لە UN.
ستیڤان دووژاریک رایگەیاند، سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لەگەڵ مەسعود پزیشکیان، سەرۆککۆماری ئێران کۆدەبێتەوە و کۆبوونەوەشی لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بەدوور نازانرێت. هاوکات جەخت لەسەر پێویستیی راگرتنی شەڕ و ئازادیی کەشتیوانی لە تەنگەی هورمز دەکاتەوە و دەڵێت: "کۆنتڕۆڵکردنی ژیریی دەستکرد وەک وزەی ئەتۆمی پێویستی بە رێکخستنی نێودەوڵەتی هەیە."
ستیڤان دووژاریک، گوتەبێژی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە هەڤپەیڤینێکی تایبەتدا لەگەڵ تۆڕی میدیایی لە نیویۆرک، پێزانینی خۆی بۆ رووماڵکردنی بەردەوامی دەربڕی و تیشکی خستە سەر گرنگترین تەوەرە گەرمەکانی کۆبوونەوەکانی ئەمساڵی نەتەوە یەکگرتووەکان.
دەقی هەڤپەیڤینەکە: : زۆر سوپاس بۆ ئەم دیدارە لەگەڵ. ستیڤان دووژاریک: خۆشحالشم کە لێرەم، خۆشحالشم کە دیسان لەگەڵ دام. هەروەها سوپاس بۆ ئەو رووپۆشکردنەی کە بۆ نەتەوە یەکگرتووەکانی دەکەن. مەبەستم، من و تۆ هەموو رۆژێک یەکتر دەبینین. ئێوە پرسیارم لێ دەکەن، منیش هەوڵ دەدەم وەڵامتان بدەمەوە، بەڵام بەڕاستی پێزانینمان هەیە بۆ ئەو رووماڵەی کە ئەنجامی داوە.
: ئێمەش زۆر سوپاسگوزارین کە ئاوا لەگەڵ رۆژنامەوانیدا هاوکاریت و وەڵامی هەموو پرسیارەکانمان دەدەیتەوە. ئەم هەفتەیە کام کۆبوونەوانە زۆرترین گرنگییان بۆ سکرتێری گشتی هەیە؟ دەزانم کۆبوونەوەی زۆری هەیە. ستیڤان دووژاریک: گرنگە بۆ سکرتێری گشتی لەگەڵ زۆرترین سەرۆککۆمار و سەرۆکوەزیران و سەرۆکی شاندەکان کۆببێتەوە کە دێنە نیویۆرک. بۆ ئەو، ئەمە رێگەیەکە تا پلەی گەرمی بارودۆخی جیهانی پێبپێوێت. ئێستاش پلەی گەرمی زۆر بەرزە، با راستگۆ بین، وا نییە؟ قەیرانمان هەیە کە هەموومان سەرنجی دەدەینێ، لە غەززە، لە کەنداو، لە یەمەن، لە سوودان. بەڵام قەیرانی وا هەیە کە سەرنجی نادەینێ، وا نییە؟ رۆژهەڵاتی کۆنگۆ، میانمار. خەڵکێکی زۆر هەن کە ئازار دەچێژن و لەبیر کراون، چونکە کەس سەرنجیان ناداتێ. جگە لەوەش، بەدیاریکراوی ئەوەت هەیە کە سکرتێری گشتی پێی دەڵێت هەڕەشە وجوودییەکان کە رووبەڕوویان دەبینەوە: گۆڕانی کەشوهەوا و ژیریی دەستکرد. زۆر، زۆر شتی لە بەردەستدایە.
: کۆبوونەوەکەی لەگەڵ سەرۆک ترەمپ دیاری کراوە؟ ستیڤان دووژاریک: هێشتا نازانین. هەندێک جار لە دوا ساتدا روودەدەن، هەندێک جار کێشەی خشتەی کات هەیە. بەڵام دڵنیام دەرفەتی قسەکردنیان دەبێت، جا لە کۆبوونەوەیەکی فەرمیدا بێت یان تەنیا قسەیەکی لاوەکی، لە ماوەی هەفتەکەدا.
: ئەی لەگەڵ سەرۆکی ئێران پزیشکیان؟ ستیڤان دووژاریک: بەڵێ، کۆبوونەوەیەک دەبێت، لە کاتێکدا سەرۆکی ئێران لێرەیە. بەدیاریکراوی سکرتێری گشتی پرسی زۆری هەیە بۆ هەڵدانەوە، دڵنیاشم سەرۆکی کۆماری ئیسلامیش پرسی زۆری هەیە بۆ هەڵدانەوە.
: بێگومان تەنگەی هورمزیش یەکێک دەبێت لەو بابەتانەی قسەی لەسەر دەکەن؟ ستیڤان دووژاریک: لە سەرەوەی لیستەکەن. دەزانن، زۆر پەلەمانە کە ئازادیی کەشتیوانی بۆ ئەو ئاوانە بگەڕێتەوە. کەواتە تەنگەی هورمز، تەنیا بۆ ناوچەکە گرنگ نییە، بۆ وڵاتانی کەنداو، بۆ ئێران بێگومان، بەڵکو بۆ هەموومان. ئەوە رێڕەوێکی تەنگی بازرگانیی نێودەوڵەتییە کە پێویستە بکرێتەوە. بۆیە کاردانەوەی ئەم ململانێیە زۆر لە دووریی تەنگەی هورمزەوە هەستی پێدەکرێت. با راستگۆ بین، ئەم شەڕە دەبێت بوەستێت. مەبەستم، چەند مانگە بەردەوامە و چی بەدەست هاتووە؟ هیچ.
: ستیڤان، سکرتێری گشتی پێشنیارێکی هەبوو سەبارەت بە پڕۆژەی پەینی کیمیایی. چی بەسەر ئەو هات؟ ستیڤان دووژاریک: هێشتا پلانێک لەسەر مێزە، میکانیزمێک کە دابمەزرێت بۆ یارمەتیدانی مرۆیی ئێرانی و کاڵای دیکە بە تەنگەی هورمزدا بچن و بێن. تەحەدایەکە، بێگومان، کە پێویستی بە ڕەزامەندیی هەموو لایەنەکانە. بۆیە گفتوگۆکان هێشتا بەردەوامن.
: دەتوانیت پێمان بڵێیت کام لایەن؟ ستیڤان دووژاریک: نا. مەبەستم، دەزانن، چونکە ئەمە لەو شتانەیە کە هیچ رێککەوتنێک دروستنابێت مەگەر هەموو لایەکان رێکبکەون.
: هەروەها، وەکو دەزانن، هەمووان لێرە نین لە نەتەوە یەکگرتووەکان. سەرۆکی ئێران لە کۆتاییدا ڤیزاکەی وەرگرت، بەڵام سەرۆکی فەلەستین، مەحموود عەبباس، ڤیزاکەی وەرنەگرتووە، ئەمەش دووەم ساڵە بەدوای یەکدا کە ئەمریکا ڤیزای پێنادات. هەڵوێستی سکرتێری گشتی لەسەر ئەمە چییە؟ ستیڤان دووژاریک: زۆر ناڕەحەتکەرە. ئەمریکا ئەرکی لەسەرە بەپێی رێککەوتنی وڵاتی میواندار کە رێگە بۆ گەشتکردن بۆ شاری نیویۆرک، بۆ ناو ئەمریکا خۆش بکات بۆ ئەو کەسانەی کاریان لەبەردەم نەتەوە یەکگرتووەکاندا هەیە، جا ئەندامی شاند بن یان ڕۆژنامەوان. ئێمە هیچ فشارێکمان بەدەستەوە نییە، وا نییە؟ بەڵام راستەوخۆ ئەمەمان لەگەڵ دەسەڵاتدارانی ئەمریکا چەندین، چەندین جار هەڵداوەتەوە و بەردەوامیش دەبین. لەگەڵ ئەوەشدا، بینیمان کە کۆمەڵەی گشتی رێگەی دا، رێگە دەدات بە سەرۆک عەبباس کە بە ڤیدیۆ وتار پێشکەش بکات.
: بەڵێ ببوورە، بگەڕێمەوە بۆ ئێران، یەکێک لە کاریگەرییەکانی شەڕی ئێران ئەوە بووە کە وڵاتانی دراوسێ بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و بە مووشەک بۆردوومان کراون، زۆرتر لەلایەن ئێرانەوە. کاتێک سکرتێری گشتی لەگەڵ پزیشکیان کۆدەبێتەوە، چۆن ئەم پرسە هەڵدەداتەوە، کە ئەو وڵاتانەی هیچ پەیوەندییەکیان بەم شەڕەوە نییە نابێت پەلامار بدرێن؟ ستیڤان دووژاریک: ئەمە شتێکە کە سکرتێری گشتی زۆر باسی کردووە، ئەوەیە کە کاریگەریی لێدەبێتەوە. کە دوو وڵات هەیە کە تێوەگلاون لەوەی پێی دەڵێین چالاکیی سەربازیی راستەوخۆ. ئەوە تەنیا لەو دوو وڵاتەدا نامێنێتەوە. بینیومانە ناوچەکانی عێراق لێی دەدرێت. یۆردنمان دژی قەتەر، ئیمارات، سعوودیە و وڵاتانی دیکە. دەبێت بوەستێت، چونکە پێم وایە ئەم ململانێیە، وەک زۆر ململانێی دیکە، سنووری هێزی توندوتیژ، هێزی سەربازیی توندوتیژ دەردەخات. کێشەکە چارەسەر ناکات.
: بۆچی پێت وایە، بۆ نموونە، هەرێمی کوردستان، کە هیچ کات پەلاماری ئێرانی نەداوە، زیاتر لە هر وڵاتێکی دیکەی ناوچەکە بەرکەوتووی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک بووە؟ زیاتر لە هەزار جار. ستیڤان دووژاریک: تۆ مێژووی ناوچەکە باشتر دەزانیت، تۆ زیاتر لەسەر کوردستان دەزانیت، پەیوەندییەکانیش. من ناتوانم خۆم بخەمە ناو مێشکی کەسانی دیکەوە، بەڵام دەزانین ئەنجامی کۆتایی چییە، وا نییە؟
: با باسی خودی نەتەوە یەکگرتووەکان بکەین، ئەم دامەزراوەیە. کێشەی بودجەی هەبووە. هەندێک وڵات بەشە پارەکانیان بە تەواوی نەداوە. ئەمریکا بەم دواییە بەشێکی دا. پێم وایە هێشتا زیاتر لە 4 ملیار دۆلار قەرزاری نەتەوە یەکگرتووەکانە. دەتوانیت باسی ئەوە بکەیت؟ ستیڤان دووژاریک: بەڵێ، مەبەستم، زۆر سوپاسگوزارین کە ئەمریکا نزیکەی 724 ملیۆن دۆلاری دا. ئەمانە ئەو بەشە پارە دیاریکراوانە بوون کە قەرزاری نەتەوە یەکگرتووەکانن، چونکە نەتەوە یەکگرتووەکان لە رێگەی چەند سەرچاوەیەکی جیاوازەوە دارایی بۆ دابین دەکرێت. یەکێکیان بەشە پارە دیاریکراوەکانن، کە ئەرکن بەپێی پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان، ئەوانی دیکە خۆبەخشین. ئەمریکا بەشێکی ئەو بەشە پارە دیاریکراوانەی دا کە هێشتا قەرزارە. ئەمە قەیرانی داراییمان تا کۆتایی ساڵ ئاسان دەکات. بەڵام وەک دەڵێین، کار وا بەڕێوە ناچێت. زۆر سەختە بۆ سکرتێری گشتی کە ڕەوانەی پارە لەم ڕێکخراوەدا بەڕێوە ببات، چونکە نازانین وڵاتان کەی پارە دەدەن، نازانین ئایا دەیدەن یان نا. لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت نەتەوە یەکگرتووەکان بەڕێوە ببات، ئانتۆنیۆ گوتێرێشیش هەر ئەوەی کردووە.
: سەرۆک ترەمپ دێتە ئێرە و وتارێک پێشکەش دەکات، بەڵام هەندێک لە سەرۆکەکان ئامادە نابن. شی جینپینگ، پێشبینی دەکرێت ڕۆژی پێنجشەممە لە واشنتن بێت، بەڵام نایەتە ئێرە، لەکاتێکدا واشنتن سێ کاژێر بە شەمەندەفەر دوورە. بێگومان، ڤلادیمیر پووتینیش زیاتر لە دەیەیەکە نەهاتووە. سکرتێری گشتی چۆن سەیری ئەمە دەکات؟ ئایا ئەوان خودی دامەزراوەکە بەکەم نرخ دادەنێن؟ ستیڤان دووژاریک: نەخێر، نەخێر. مەبەستم، دەزانن، لەسەر پرسی چین، سەرۆک شی، پێم وایە تەنیا کێشەی خشتەی کاتە، کە سەردانەکە لەگەڵ سەرۆک ترەمپ لەو کاتەدا دیاری کرابوو. سکرتێری گشتی لە 2، 3 مانگی ڕابردوودا دوو جار لەگەڵ سەرۆک شی کۆبووەتەوە: جارێکیان لە پەکین، یان شەنگهای، جارێکی دیکە لە بیشکەک، بۆ کۆبوونەوەی ڕێکخراوی هاوکاریی شەنگهای. کەواتە پەیوەندییەکە زۆر باشە. چین هەمیشە باسی ئەوەی کردووە کە سیستەمێکی نێودەوڵەتی هەبێت و نەتەوە یەکگرتووەکان لە ناوەندیدا بن. جێگری سەرۆکی چین لێرە دەبێت و نوێنەرایەتیی وڵاتەکەی دەکات.
: بەڵێ، بێگومان وڵاتی دیکە هەن، وەک هیندستان، وەک باشووری ئەفریقا، کە سەرۆکەکانیان نانێرن. ستیڤان دووژاریک: سکرتێری گشتی هەر هەفتەی ڕابردوو ماوەیەکی درێژی لەگەڵ سەرۆکوەزیران مۆدی لە هیندستان بەسەر برد.
: بچینە سەر ژیریی دەستکرد AI. هەندێک کەس لە نێو خودی ژیریی دەستکرددا، ئەوانەی دروستی دەکەین، دەڵێن هەڕەشەیە، لەوانەیە هەڕەشەیەکی وجوودی بێت بۆ سەر مرۆڤایەتی. پێم وایە لە سەرەتای چاوپێکەوتنەکەدا تۆش بە هەڕەشەیەکی وجوودیت دانا. کەواتە پەیامی سکرتێری گشتی چییە؟ لەم ڕۆژان و هەفتانەی دواییدا چی کردووە بۆ ئەوەی جیهان لەسەر ئەمە کۆبکاتەوە؟ ستیڤان دووژاریک: باشە، پێم وایە ئەمە کێشەیەکە. کۆبوونەوە لەسەر AI لێرە دەبن. بە پەسەندکردنی کۆمەڵەی گشتی، سکرتێری گشتی ئەنجوومەنی ڕاوێژکاریی زانستیی AIی دامەزراند. پێویستە بەربەست، یان ڕێسا لە ئاستی جیاوازدا هەبن. حکوومەتەکان بەرپرسیارێتیی پاراستنی گەلی خۆیانیان لەسەرە، بۆیە دەبێت پێشەنگایەتی بکەن. لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، پێویستە جۆرێک لە سیستەم دروست بکەین کە لەم سیناریۆی ڕۆژی قیامەت بمانپارێزێت، لە هەمان کاتدا هەموو ئەرێنییەکانی AI بەکاربهێنین.
ژیریی دەستکرد هەندێک لە وزەی ئەتۆمی دەچێت. مەبەستم، وزەی ئەتۆمی، تەقینەوە ئەتۆمییەکە هیرۆشیما و ناگازاکی وێران کرد، دەتوانێت هەڕەشەیەکی گەورە بێت. لەلایەکی دیکەوە، بیر لە هەموو بەکارهێنانە ئەرێنییەکانی وزەی ئەتۆمی بکەرەوە، لە پزیشکییەوە تا خودی بەرهەمهێنانی وزە. بۆیە دەبێت ئەمە ڕێک بخرێت، دەبێت پارێزەر هەبێت، بەڵام پێم وانییە خودی پیشەسازییەکە بتوانێت ئەو کارە بکات.
: ئایا سکرتێری گشتی پێی وایە پێویستمان بە بڕیاری پابەندی نەتەوە یەکگرتووەکان هەیە لەسەر ئەمە؟ ستیڤان دووژاریک: گوێ لەمە بگرە دەیڵێم: پێم وایە پێویستە خەڵک بێنینە سەر مێزەکە، پێویستە وڵاتە ئەندامەکان بێنینە سەر مێزەکە و کۆمپانیاکانیش بێنینە سەر مێزەکە.
: ستیڤان دووژاریک، زۆر سوپاس بۆ ئەم دیدارە. ستیڤان دووژاریک: هەمیشە خۆشحاڵیم، سوپاس. لە پرێس کۆنفرانسی داهاتوودا دەتبینم.
: بەڵێ، سوپاس.
